17 - در نهج : از نوف بكالى كه امير المؤمنين عليه السّلام در خطبه‌اى فرمود : از آفريده‌ها كه گواه اويند ، آفرينش آسمانها است كه بيستون برپايند ، و بىتكيه‌گاه برجايند ، آنها را خواند و گردنگزار و فرمانبردار شدند ، نه سستى كردند و نه كندى ، و اگر معترف به پروردگارى و دل نهاده بفرمانش نبودند آنها را جاى عرش خود نميساخت ، و نه مسكن فرشته‌هايش ، و نه فرازگاه سخنهاى پاك و كردار خوب آفريده‌هايش ، اخترانشان را نشانه و رهنماى سرگردان در هر درّه زمين ساخت ، درهمى پرده‌هاى تاريك شب جلوگير پرتو آنها نشدند ، و سرپوشهاى سياه تيره‌گيها آنچه را از روشنى ماه در آسمانها فروزد برنگرداندند ( تا آخر خطبه ) . توضيح : مقصود از شواهد خلق آيات بر آفريدن و نشانه‌هاى تدبير محكم او است ، يا گواهى خلق بهستى و تدبير و دانش او يا وجود انكار ناپذير آفريده‌ها است كه نشانه حكمت اويند . . . مسكن ملائكه شدند : شايد مقصود از آنها مقربانند يا بيشتر آنها زيرا دسته‌اى از آنها ساكن در هوا و زمين و آب هستند برآمدن سخن پاك و كردار خوب بوسيله بالابردن نويسنده‌ها است نامه اعمال را به آسمانها ، و اشاره دارد بقول خداى سبحان « بسويش بالا ميرود سخنهاى پاك و كردار خوب را برآورد ، 10 - الفاطر » و پذيرائيشان اشاره است بگفته خدا تعالى « سپس به آسمان توجه كرد و آن دود بود و به آن فرمود و به زمين : بيائيد بدلخواه يا ناخواه گفتند آمديم بدلخواه ، 11 - فصلت » و سخن در تأويل آيه گذشت . و گفته‌اند در اينجا منظور از اعتراف آنها بپروردگار گواهى حال ممكن است به نياز بپروردگار و پذيرش قدرتش ، و روشن است كه اگر ممكن نبود و پذيرش قدرت و تدبيرش را نداشت در آن عرشى نبود و مسكن فرشته‌ها و فرازگاه سخنان پاك و كردار نيك خلق نميشد ( پايان ) و آسمان را مخصوص طاعت نموده و نامى از زمين كه همگان او است نبرده براى اينكه ماده او پذيراتر بوده يا شرافت دارد ، و منظور از استدلال سرگردان به دره‌هاى اقطار زمين اينست كه در رفت و آمد رهنماى آنها است ، يا هر كدام بسوئى روند كه ديگرى نرود چون اختلاف